Adam Bodnar: Wskazuje na utratę zaufania do Trybunału Konstytucyjnego

Szanowna Pani Marszałek, szanowne Panie i Panowie Posłowie, Wysoka Izbo. Chciałbym rozpocząć od mojego wspomnienia, kiedy pierwszy raz, będąc jeszcze studentem prawa, chciałbym zaprosić o to, żebyśmy mogli wybrać i zaczniemy od tego, co wybrałem w tym roku. Panie Prezesie, bardzo dziękuję. Miałem zaszczyt odwiedzić Trybunał Konstytucyjny. Pamiętam, że to było dla mnie święto, wielka uroczystość, wielkie przeżycie. Pamiętam, że jak kiedyś działał Trybunał Konstytucyjny, to cieszył się on szacunkiem obywateli, szacunkiem świata prawniczego, dla prawników, adwokatów, radców prawnych. To był największy zaszczyt, żeby przed Trybunałem wystąpić. Pamiętam dni, kiedy sędziowie bali się pojawić w Trybunale Konstytucyjnym, nawet jak zadawali pytanie prawne Trybunałowi Konstytucyjnemu, bo mogła być profesor Łętowska i wszyscy się jej bali, bo powiedzieli, że jakie trudne pytania zadaje, jak jest konsekwentna w odpytywaniu sędziów ze znajomości prawa i znajomości Konstytucji. Pamiętam Trybunał, który wydawał fundamentalne wyroki dotyczące Europejskiego Nakazu Aresztowania i w pewnym sensie odpowiedział na potrzebę dostosowania polskiej Konstytucji do przepisów prawa unijnego, dotyczące uprawnie emerytalnych różnych grup społecznych, kwoty wolnej od podatku, mnóstwo pytań. W zasadzie nie było tygodnia, nie było miesiąca, kiedy Trybunał by nie rozstrzygał jakiejś ważnej rzeczy z punktu widzenia naszego życia społecznego. Mogliśmy się z tymi wyrokami zgadzać, nie zgadzać, ale one były szanowane. Nawet, drodzy państwo, Wysoka Izbo, jak spojrzymy na badania CEBOS-u, są badania CEBOS-u, analizują zaufanie do instytucji publicznych, to w latach 2004-2015 to się wahało, poziom zaufania, poziom dobrego oceniania przez społeczeństwo Trybunału Konstytucyjnego wynosiło od 40 do 60%, a około od 10 do 20% obywateli oceniało źle Trybunał, część nie wiedziała, nie miała zdania na temat funkcjonowania Trybunału. Jakoś tak się składa, że jeżeli chodzi o, jeżeli byśmy spojrzeli na obecne badania CEBOS-u z 2023 roku, to dobrze ocenia Trybunał Konstytucyjny, 25%, to się waha 23%, 25%, 26%, a źle ocenia ostatnio 45%. Czyli można powiedzieć, ta skala się całkowicie odwróciła. Jeśli chodzi o uznawanie przez społeczeństwo i oczywiście badania opinii społecznej nie powinny być przedmiotem jakiejś pogłębionej analizy prawnej. Ja sobie zdaję z tego sprawę. Natomiast one jednak są wyznacznikiem pewnej emocji społecznej i jednak one coś mówią o tym, że chyba jednak, nawet nie powiem chyba, na pewno moim zdaniem, utraciliśmy ten organ, który był świątynią rozstrzygania różnych sporów dotyczących interpretacji Konstytucji. I teraz powstaje pytanie, co z tym zrobić? Co z tym zrobić? Panie pośle Mularczyk, bardzo proszę nie przeszkadzać. Przyszedł pan na koniec debaty i pan przeszkadza. Proszę pozwolić panu ministrowi na odpowiedzianie na pytania i zabranie głosu. Panie pośle, ja tutaj jestem na całej debacie. Pan się pojawił przed chwilą, a mógł pan mi zadać normalnie pytanie w trybie odpowiedzi. Panie pośle, zwracam panu uwagę, że zakłóca pan obrady Sejmu. Szanowna pani marszal w Wysoka Izbo. Ufała, jak doskonałe państwo wiedzą, jest częścią większego pakietu, który został przedstawiony w ten poniedziałek. Ustawy odpowiednie zostały wniesione o ile wiem już dzisiaj do Sejmu. Natomiast nikt nie ukrywał ich treści, nikt nie ukrywał ich zawartości i tego, co się w nich znajduje. I idea tego, po co to wszystko jest przedstawione, jest po to, aby ufała podsumowała pewien stan rzeczy dotyczący obecności w Trybunale Konstytucyjnym osób nieuprawnionych do orzekania. Aby odnieść się także do kwestii prezesa Trybunału Konstytucyjnego, a także wpływu tej sytuacji na codzienne funkcjonowanie Trybunału Konstytucyjnego. Ale de facto odpowiadając na zarzuty, że jak była debata na temat uchwały o Krajowej Radzie Sądownictwa, to nie było żadnego położonego na stole rozwiązania, jak to należy rozwiązać. No to ustawa o KRS została dzisiaj przedstawiona w pierwszym czytaniu. I tak samo jeżeli chodzi o ustawę o Trybunale Konstytucyjnym, została ona przedstawiona, są także przedstawione przepisy wprowadzające, a Komisja Ustawodawcza Senatu zajmuje się odpowiednim projektem zmiany konstytucji w tym zakresie. Tak, żeby wypracować rozwiązanie i żeby odzyskać dla społeczeństwa, odzyskać dla państwa, odzyskać dla obywateli organ konstytucyjny, który będzie budził zaufanie, który będzie działał i miał wiarygodność i zaufanie wszystkich uczestników życia publicznego. I tutaj było bardzo ciekawe pytanie Pana Posła Sahajki, dlaczego by nie oddać kompetencji sądowi najwyższemu? To jest oczywiście w różnych debatach konstytucyjnych, jak się dyskutujemy w gronie prawniczym, co zrobić z sytuacją kryzysu konstytucyjnego, o tym także się mówi, ale jednak to rozwiązanie z sądem najwyższym jest dość szczególne i w wielu państwach europejskich i w Polsce tak to się przyjęło od lat, funkcjonują różne organy te najwyższe. W Polsce mamy najwyższy, Naczelny Sąd Administracyjny mamy Sąd Najwyższy, mamy Trybunał Konstytucyjny. Powstaje pytanie czy należy to modyfikować, czy być może należy dokonać takiej zmiany konstytucji, która byłaby minimalna, ale która by dokonywała odzyskania tego organu dla normalnego funkcjonowania. Pojawiło się także pytanie dotyczące co zrobić z tymi wyrokami, które były wydane. Ja zdaję sobie sprawę z tego, że przez lata były wydawane wyroki, co do których można było mieć wątpliwości co do zasiadanie w składzie osób nieuprawnionych do orzekania. Powstaje pytanie, jeżeli zostanie przyjęta ustawa przepisy wprowadzające to jaka będzie konsekwencja tych wyroków? To przewidujemy jako rząd i chcemy przygotować ustawę tak zwaną ustawę horyzontalną, która punktowo będzie odnosiła się do poszczególnych tych przepisów ustawy, które były przedmiotem tych właśnie wyroków, z których powiedziałbym obywatele skorzystali, tak żeby w żaden sposób nie stwarzać tutaj jakiejkolwiek luki prawne. Także uważam, że przyjęcie tej ufały jest istotne z punktu widzenia dyskusji na temat stanu konstytucyjnego i to jest, chciałbym podkreślić, kolejny krok w kierunku przywracania praworządności. Mówiłem to już nie raz w tej Izbie. To nie jest tylko Krajowa Rada Sądownictwa, to jest Trybunał Konstytucyjny, to jest Sąd Najwyższy i wielokrotnie jeszcze, mam nadzieję, będę mógł z Państwem dyskutować na temat kolejnych rozwiązań ustawowych dotyczących, czy to Trybunału Konstytucyjnego, czy innych organów, które mają znaczenie z punktu widzenia funkcjonowania państw. Dziękuję. Dziękuję Panie Ministrze.