Krzysztof Kwiatkowski - Nowelizacja: przywrócenie obrony cywilnej

Panie Marszałku, panie, panowie senatorowie. Mam zaszczyt w imieniu trzech połączonych komisji przedstawić sprawozdanie z prac Komisji Ustawodawczej, Komisji Prawczej, Krajopraworządności oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Administracji Państwowej, które to trzy połączone komisje na posiedzeniu w dniu 7 kwietnia rozpatrywały projekt zmiany ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz niektórych innych ustaw. Szanowni Państwo, bardzo istotnym jest, żeby to moje sprawozdanie rozpocząć od podkreślenia niezwykłego faktu. Chciałem w tym miejscu bardzo serdecznie podziękować i panu ministrowi Leśniakiewiczowi i ministrowi Kierwińskiemu, bo kiedy ta ustawa była uchwalona, niezwykle istotna, ponad rok temu, to przedstawiciele resortu mówili o tym, że będą analizować obowiązywanie tej ustawy i wsłuchiwać się w głosy samorządowców. Często niestety jest tak, że są to puste deklaracje. W tym przypadku było całkiem inaczej. Chciałbym w tym miejscu bardzo ciepło i serdecznie podziękować, bo ministerstwo wywiązało się z danego słowa, że będzie analizować obowiązywanie tej ustawy i wyciągać wnioski z głosów samorządowców i tych, którzy w praktyce tę ustawę realizują. Dokładnie tak się stało, że to, co jest efektem analizy sytuacji związanej z funkcjonowaniem tej ustawy, dzisiaj znalazło odzwierciedlenie w propozycji zmian ustawowych. Przypominam, w jakiej wyjątkowej sytuacji byliśmy. Nowelizacja ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, prace nad nią toczyły się na przełomie 2024 i 2025 roku, ma absolutnie fundamentalne znaczenie dla bezpieczeństwa narodowego Polski. Ma fundamentalne znaczenie, bo jej głównym celem była odbudowa struktur obrony cywilnej, które po uchwaleniu ustawy o obronie ojczyzny w 2022 roku znalazły się w luce prawnej. Mówiąc wprost, uchylono przepisy, które wcześniej regulowały sprawy związane z obroną cywilną i mówię to też jako osoba, która jeszcze w latach 90. po odbyciu specjalnego kursu sama nabyła uprawnienia instruktora obrony cywilnej i było dla mnie sytuacją szokującą, że de facto uchylono przepisy, które regulowały funkcjonowanie obrony cywilnej. Dlaczego o tym mówię? Współczesny konflikt zbrojny, który toczy się za naszą wschodnią granicą, pokazuje, że dla agresora, w tym przypadku dla Rosji, ludność cywilna jest absolutnie takim samym celem jak cele militarne, a obrona cywilna to to realne narzędzie, które mamy, żeby tę ludność cywilną chronić. I to, co przywróciła ta ustawa wtedy przygotowana przez ministerstwo, przywrócenie struktur obrony cywilnej, zarządzanie tą instytucją, wprowadzanie kategorii punktów schronienia, odpowiedniej infrastruktury, sposób finansowania i program ochrony ludności, system ostrzegania, alarmowania i budowanie tzw. odporności społecznej. To wszystko oczywiście się dzieje w oparciu o tamte przepisy. Dla wielu naszych obywateli, Polek i Polaków symbolicznym tego przykładem był poradnik bezpieczeństwa, który otrzymywaliśmy do swoich domów. Ale wtedy ministerstwo zapowiedziało, że będziemy się uważnie przyglądać, czy z uwagi na szerokość tych zmian, ale i także to, że te nowe doświadczenia pokazują każdego dnia, że pewne rzeczy trzeba modyfikować i zmieniać, znajdzie odzwierciedlenie w nowelizacji, w zmiany tych przepisów. I to się stało po roku obowiązywania tej ustawy i po wsłuchaniu się w głosy tych, którzy to realizują w sposób szczególny samorządowców, ministerstwo zaproponowało zmiany uregulowania kwestii związanych z budowlą ochronną, w tym realizacją inwestycji budowlanych z uwzględnieniem inwestycji wieloletnich dotyczących obiektów zbiorowej ochrony, uwolnieniem się z konieczności stosowania zamówień publicznych przy inwestycjach w budowle ochronne, także uregulowaniu spraw związanych z funkcjonowaniem podmiotów, z zakresu ochrony ludności i wprowadzenie możliwości zakupów np. środków ochrony osobistej w zakresie zagrożeń balistycznych dla tych osób, które obsługują zadania z tym związane. Opiniowana ustawa uzupełnia katalog podmiotów ochrony ludności cywilnej, także o jednostki organizacyjne Wojskowej Ochrony Przeciwpożarowej. Przewiduje, że w celu ochrony ludności przed zagrożeniami powstałymi np. w wyniku klęsk żywołowych czy zdarzeń o charakterze terrorystycznym od działań wojennych wykorzystuje się również punkty schronienia i miejsca przydatne do tymczasowego ukrycia ludzi w obiektach budowlanych albo w innych miejscach zapewniających spełnienie podstawowej funkcji ochronnej przed nagłym i niebezpiecznym zjawiskiem, w tym także zjawiskami pogodowymi, ale oczywiście także sytuacjami użycia konwencjonalnych środków rażenia, np. przed zagrożeniem odłamkami. Ustawa obowiązek przyjęcia karty przydziału mobilizacyjnego obrony cywilnej przez osobę, której nadano przydział mobilizacyjny obrony cywilnej. Statuje zasadę, w myśl której organy ochrony ludności i obrony cywilnej mogą nabywać na potrzeby urzędu obsługującego organ ochrony ludności i obrony cywilnej lub realizującego działania ratownicze. Tak jak powiedziałem, te środki ochrony w postaci kamizelek kuloodpornych, odłamkoodpornych czy ochraniaczy poszczególnych kończyn i części ciała. Stanowi także, że do dotacji celowych udzielanych przez organy ochrony ludności na realizację zadań z zakresu ochrony ludności nie stosuje się przepisów o działalności pożytku publicznego i wolontariacie. Później jeszcze będziemy rozmawiać o tym, skąd potrzeba takich wyłączeń. Czy przewiduje ustawa, że minister właściwy do spraw wewnętrznych zatwierdza na wniosek właściwego wojewody wykaz inwestycji budowlanych o charakterze wieloletnim realizowanych w województwie ze środków przewidzianych w przyjmowanym przez administrów programie ochrony ludności i obrony cywilnej w podziale na poszczególne lata. Wprowadziła także różne zmiany merytoryczne w przepisach czy dotyczących rządowego zespołu ochrony ludności, czy w zakresie szkoleń, czy systemu finansowania, czy systemu obrony cywilnej jako takich. Sejm, projekt wniesiony przez Radę Ministrów, uchwalił 3 marca. Do 3 marca wpłynął projekt do Sejmu, a 26 marca zakończyło się drugie czytanie w Sejmie, gdzie wprowadzono cztery poprawki. W toku pracy w komisjach połączonych senackich wprowadziliśmy łącznie w uzgodnieniu z panem ministrem łącznie 8 poprawek, które jeszcze odpowiadają na kolejne głosy, które się pojawiły. Chciałbym w tym miejscu bardzo ciepło podziękować zarówno naszemu mecenasowi z Biura Legislacyjnego, który nawet już w takim trybie roboczych konsultacji wraz z resortem, ale i także partnerami społecznymi, przedstawicielami samorządów, ale także przedstawicielami samorządu zawodowego, np. firm deweloperskich czy podmiotów realizujących inwestycje budowlane. Pracowaliśmy nad kolejnymi poprawkami. Ja ich teraz nie omawiam, bo one nie były przedmiotem prac komisji, ale już anonsuję, że za chwilę w dyskusji będę je zgłaszał. Po co to mówię? Żeby w tym miejscu jeszcze raz podkreślić, że rzadko kiedy miałem taką wyjątkową przyjemność otwartości na wszelkie uwagi, które pojawiły się w toku prac legislacyjnych, co jeszcze mocniej podkreśla wagę, znaczenie tej ustawy i także takie podejście merytoryczne, niepolityczne do spraw, którymi się zajmowaliśmy. Mam nadzieję, że w sposób symboliczny Senat, Panie i Panowie Senatorowie realizują swoje obowiązki wobec Polek i Polaków związanych z tak delikatnym obszarem funkcjonowania państwa polskiego, jakim jest zapewnienie bezpieczeństwa naszym obywatelom. Panie i Panowie Senatorowie, w imieniu połączonych komisji wnoszę, żeby Senat uchwalił nowelizację przepisów dotyczących ustawy o ochronie ludności i obrony cywilnej wraz z poprawkami, które przyjęła komisja i także życzliwe spojrzenie na poprawki, które za chwilę zostaną zgłoszone na posiedzeniu plenarnym. Dziękuję bardzo. Dziękuję, Panie Senatorze. Zanim przejdziemy dalej, witam serdecznie na sali posiedzeń studentów Koła Naukowego Spraw Publicznych SGH, którzy przybyli na zaproszenie Pana Senatora Jacka Trelli. Witamy serdecznie. Dziękuję bardzo. Czy są pytania do Senatora Sprawozdawcy? Nie dostrzegam. Dziękuję, Panie Senatorze.