Anita Czerwińska: Ekonomia społeczna jest faktem, ustawa normuje

Panie Marszałku, Wysoka Izbo, Szanowni Państwo, chciałam bardzo podziękować za Państwa stanowiska, uwagi, za opinię. Cieszę się, że jesteśmy właściwie wszyscy zgodni co do tego, że ta ustawa jest potrzebna i konieczna. Może poza jednym wyjątkiem, kiedy to Pan Poseł zakwestionował w ogóle istnienie ekonomii społecznej. Ekonomia społeczna jest faktem. Można powiedzieć, że w Polsce istnieje już długoletnia tradycja ekonomii społecznej, co bardzo dobrze świadczy o społecznościach lokalnych, które w sposób niezwykle kreatywny, zaangażowany podjęły się tych działań. Tą ustawą nie wprowadzamy, można powiedzieć, jakichś nowych organizacji, bo też tutaj takie pytania padały. My po prostu normujemy to, co przez lata, kilkanaście, a może nawet więcej lat zostało wypracowane właśnie przez społeczności lokalne. I ta ustawa normuje tą sytuację, jaka jest. I teraz chciałam się tu, niektóre z pytań się i kwestii się powtarzały. Chyba najczęściej mówili Państwo właśnie o wojewodach. Nie można się zgodzić z tym, że, choćby to ostatnie zdanie, które tutaj padło, że coś się zabiera samorządom. Zacznę od tego i powołam się na artykuł 54 ustawy, która mówi Samorząd województwa koordynuje w województwie działania na rzecz rozwoju ekonomii społecznej w szczególności. I tu są wymienione wszystkie działania uprawnienia samorządów, które będą się tym nadal zajmować. Żadnej zmiany nie ma. Jeśli chodzi o wojewodów, to jedynie przyznano im uprawnienie, kompetencje do tego, żeby podejmowali decyzję administracyjną o statusie przedsiębiorstwa społecznego, które właśnie też regulujemy tą ustawą. Także można powiedzieć, że jest to tylko taka czynność administracyjna. Natomiast to rozwiązanie bazuje na funkcjonujących już mechanizmach w innych ustawach, w których wojewoda nadaje określony status po weryfikacji przesłanek. Nie można też mówić, bo padał tutaj taki zarzut bardzo niesprawiedliwy wobec wojewodów, że nie mają doświadczenia. Otóż mają doświadczenie, bo przyznają status Centrom Integracji Społecznej, także Klubom Integracji Społecznej, Zakładom Pracy Chronionej, czy też Zakładom Aktywności Zawodowej. Jeśli chodzi, bo to też było pytanie, ze środków europejskich na lata 2021-2027 planuje się wsparcie w zakresie wdrożenia ustawy w województwach. Korzystać będą właśnie zarówno samorządy, tak jak do tej pory nic się w tej kwestii nie zmienia, w zakresie funkcji regionalnych koordynatorów ekonomii społecznej, jak i wojewodowie w związku z przyznaniem statusu przedsiębiorstwa społecznego. Zatem ustawa przyznaje wojewodom zadania o charakterze administracyjnym. Przyznanie statusu przedsiębiorstwa społecznego oznacza, że wojewodowie będą weryfikować przesłanki określone w ustawie w stosunku do podmiotów, które złożą wnioski, a nie będą kreować polityki regionalnej, ponieważ te zadania z zakresu wspierania przedsiębiorstwa społecznego na poziomie regionalnym, to jest współpraca z OWE, stworzenie regionalnych programów i tak dalej. To wszystko pozostaje w kompetencji samorządów. Też było pytanie, to też przy okazji wojewodów odpowiem, kwestia kontroli, ewentualnie wyłapywanie jakichś nieprawidłowości. No właśnie wojewoda będzie miał taką możliwość. Czyli jakby jest dodatkowa ewentualnie kontrola nad działalnością takich podmiotów, takich, które dokonałyby jakichś nieprawidłowych działań. Padło pytanie, pan poseł Adamczyk pytał o wsparcie. To wsparcie będzie ze środków europejskich. Pan poseł Tomaszewski pytał, kiedy będzie ogłoszenie konkursu. Konkurs będzie ogłoszony pod koniec roku. Jeśli chodzi o środki, jakie są przewidziane, to z KPO będzie to 200 mln zł, a z FES-u nawet ponad miliard zł. Również pan poseł Wilczyński pytał o taką możliwość, takie późniejsze losy tych osób. No więc cała filozofia ekonomii społecznej polega przecież na tym, żeby mógł być to etap, być może dla niektórych tylko przejściowy. Takiego pewnego rodzaju szkolenia, jakby wdrożenia się, uniknięcia tego wykluczenia, a potem, jeśli ktoś będzie miał takie możliwości, to rynek oczywiście jest dla niego otwarty. W żaden sposób ustawa tego jakby nie zabrania. Taka jest generalnie filozofia ekonomii społecznej, która, mówię, jako mechanizm społeczny, jest już utrwalony, a ustawa jedynie reguluje, nadaje ramy prawne, po to, żeby można było sprawnie koordynować. Pani poseł Borowiak pytała, ile z Europejskiego Funduszu zostało dzięki temu, ile miejsc pracy w przedsiębiorstwach społecznych. Jest to około 15 tysięcy. Jeszcze tutaj pani poseł Kozłowska pytała o tą działalność, czy odpłatna, czy nieodpłatna. My nic w tej ustawie nie definujemy od nowa. Jakby zbieramy w całość to, co już istnieje, jeszcze raz to podkreślam. Generalnie definicja ekonomii społecznej mówi o każdym działaniu, i odpłatnym, i nieodpłatnym. Jeśli chodzi o, pani poseł Nykiel pytała o uchodźców, zresztą nie tylko, również pan poseł Mosiński. Wsparcie dla obywateli Ukrainy oczywiście jak najbardziej będzie prowadzone. Ono będzie dwutorowe. Po pierwsze, uchodźcy są wpisani do ustawowego katalogu osób zagrożonych wykluczeniem społecznym. Oznacza to, że mogą korzystać z pełnego wsparcia w zatrudnieniu w przedsiębiorstwach społecznych, tak samo jak osoby z niepełnosprawnościami, czy osoby bezrobotne. Jednocześnie obywatele Ukrainy będą mogli skorzystać z tego wsparcia w przedsiębiorstwach społecznych dzięki rozwiązaniom zawartym w ustawie o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Na podstawie tych przepisów mogą rejestrować się w powiatowych urzędach pracy jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy. A to z kolei uprawnia je do pełnego dostępu do wsparcia przewidzianego w ramach właśnie przedsiębiorstwa społecznego. O tych też tutaj właśnie było pytanie o nadużyciach. Tu już wspomniałam, że właśnie wojewoda będzie miał te mechanizmy kontroli. Poza tym, każde przedsiębiorstwo będzie zobowiązane do corocznego sporządzania przekazywania właściwemu miejscowo-wojewodzie sprawozdania ze swojej działalności. Zakres tego sprawozdania został określony w projekcie ustawy. Jeszcze chciałam się odnośnie. Tutaj pani poseł Fabisiak pytała o osoby z zaburzeniami psychicznymi. Te osoby też są ujęte w tej ustawie. Natomiast co do samego diagnozowania tego zjawiska, no to myślę, że to już bardziej jest pytanie do, oczywiście do Ministerstwa Zdrowia. Kolejna rzecz, właściwie taka, która się często powtarzała. Moim zdaniem te zarzuty są absolutnie niesłuszne. Zaraz wyjaśnię dlaczego. Państwo tutaj stwierdzali, że ta ustawa zawęża definicję ekonomii społecznej. No myślę, że wręcz przeciwnie. Albo też twierdzili państwo, że nie ma definicji ani ekonomii społecznej, czy też przedsiębiorstwa społecznego. Jest, proszę państwa. Artykuł od czwartego do siódmego dokładnie o tym mówi. Ekonomia społeczna jest działalnością podmiotów ekonomii społecznej na rzecz społeczności lokalnej w zakresie reintegracji społecznej i zawodowej, tworzenia miejsc pracy dla tych osób zagrożonych wykluczeniem oraz świadczenia usług społecznych. Realizowana jest w formie działalności pożytku publicznego, jak już mówiłam, odpłatnej i nieodpłatnej, a także w formie działalności gospodarczej i innej działalności odpłatnej. Ustawowa definicja ekonomii społecznej odwołuje się do zagadnień istotnych z perspektywy szeroko pojętej polityki społecznej. Poza reintegracją osób zagrożonych wykluczeniem społecznym eksponuje aktywność w obszarze usług społecznych. Obszar ten jest definiowany w ustawie o realizowaniu usług społecznych przez Centrum Usług Społecznych w sposób bardzo szeroki i obejmuje zagadnienia nie tylko z zakresu pomocy społecznej, wsparcia rodziny oraz osób niepełnosprawnych, lecz również inne obszary, w których są aktywne organizacje pozarządowe, na przykład dotyczące kultury, zdrowia, ochrony środowiska, sportu. To podaję jako przykład. W zakresie podmiotowym w definicji ekonomii społecznej mieszczą się wszystkie organizacje pozarządowe, bez względu na formę prawną i zakres działalności, o ile tworzą miejsca pracy dla osób wykluczonych lub realizują usługi społecznych. Wśród podmiotów ekonomii społecznej znalazły się również inne podmioty niż organizacje pozarządowe, a mianowicie spółdzielnie, które opierają się na osobistej pracy członków. To są spółdzielnie pracy w tym, bo też o to było pytanie, spółdzielnie inwalidów i niewidomych oraz spółdzielnie socjalne. Z katalogu podmiotów ekonomii społecznej z uwagi na charakter prowadzonej działalności wyłączono takie podmioty jak banki spółdzielcze, spółdzielnie mieszkaniowe oraz Towarzystwa Ubezpieczeń Wzajemnych. A tak poza tym katalog jest bardzo szeroki. Ustawa dokładnie wymienia. Proszę się zapoznać. Jeszcze, przepraszam, jakie Państwo tutaj mieli pytania. Bardzo dziękuję, Pani Minister. Panie Marszałku, mam jeszcze trzy minuty. Chciałam jeszcze odpowiedzieć na koniec, na ostatnie pytanie, takie podsumowujące może, jakich efektów, takie pytanie zadała Pani Poseł Wargocka, jakich efektów oczekuje rząd w konsekwencji wprowadzenia do polskiego porządku prawnego przedsiębiorstw społecznych, które jest niewątpliwie tym kluczowym elementem tego projektu. Właśnie w formule przedsiębiorczości społecznej spotykają się kluczowe dla całej ekonomii cechy, takie jak troska osoby zagrożone wykluczeniem, przywracaniem podmiotowości, samodzielności, zdolności do pełniejszego uczestnictwa w życiu społecznym. Najważniejsze korzyści, jakie wynikają z prowadzenia tego statusu, można powiedzieć na dwie grupy. Po pierwsze, poprawa sytuacji życiowej konkretnych osób zagrożonych wykluczeniem, np. niepełnosprawnych, bezrobotnych. Jak pokazują dotychczasowe doświadczenia wynikające z działań dofinansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego, osoby te mogą w tych przedsiębiorstwach znaleźć zatrudnienie, które odpowiada ich możliwościom, ich potencjałowi, a także uzyskać wsparcie w rozwoju zawodowym i powrocie do aktywności społecznej, właśnie wejście na ten otwarty rynek pracy. W ciągu ostatnich kilku lat, dzięki formule przedsiębiorczości społecznej, otworzono blisko 14 tys. miejsc pracy dla osób zagrożonych wykluczeniem z wykorzystaniem właśnie tych środków europejskich. Ta troska o osoby znajdujące się w trudnym położeniu jest najbardziej widoczny, najcenniejszym wkładem, jaki przedsiębiorstwa społeczne wnoszą do polityki społecznej. Jednak nie tylko to, dla kogo te podmioty działają, jest ważne. Ważne jest również, jak działają. Wsparcie w ramach przedsiębiorczości społecznej to odbudowa podmiotowości, samodzielności, która przebiega z poszanowaniem godności osób, które z różnych przyczyn pozostawały poza nurtem życia społecznego. Centralnym punktem ekonomii społecznej, szczególnie wyraźnym w przedsiębiorstwach społecznych jest człowiek. Człowiek, którego potrzeby, aspiracje, potencjał ma bezwzględne pierwszeństwo przed zyskami, co też tutaj przez jednego z panów posłów było kwestionowane. Dzięki ustawie podmiotu ekonomii społecznej, które uzyskują status przedsiębiorstwa społecznego, obok wsparcia tych środków europejskich, będą miały dostęp do nowych instrumentów wsparcia. To jest finansowanie z Funduszu Pracy, czy też z Państwowego Funduszu Rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Dzięki temu ten potencjał do tworzenia miejsc pracy dla osób zagrożonych wykluczeniem społecznym będzie można dalej rozwijać. To jest też korzyść i cel tej ustawy. Druga grupa korzyści wynikających z prowadzenia przedsiębiorstwa społecznego do polskiego porządku prawnego jest może trudniejsza do określenia, czy skwantyfikowania, ale nie jest mi istotna. Chodzi o to, że te przedsiębiorstwa są bardzo silnie zakorzenione w społecznościach lokalnych. To znaczy, że te podmioty dobrze znają, rozumieją, definiują i odpowiadają na konkretne potrzeby członków tych społeczności właśnie poprzez realizację usług społecznych. Dzięki ustawie jednostki samorządu terytorialnego, na których spoczywa obowiązek realizacji tych usług, zyskują partnera, który wyraźnie zaangażowany jest w ten rodzaj działalności, a jednocześnie takie wyodrębnienie przedsiębiorstw społecznych to również szansa na lepsze adresowanie wsparcia dla ich potencjału do realizacji tych usług. Powinno się to przełożyć z jednej strony na większą dostępność usług społecznych, ale również na realizowanie ich przy zaangażowaniu przedsiębiorstw społecznych nastawionych na realizację celów społecznych i drugiego człowieka, a nie maksymalizację zysków. Jeszcze raz bardzo Państwu dziękuję za dyskusję i wsparcie dla tej ustawy. Bardzo dziękuję.